رۆژیێن ئێزی و رۆژیگڕتن د باوەریا ئێزدیان دا .
مەهدی حەسەن موراد
پێشەکی : رۆژيێن ئێزى د كەڤنا دئینی یا ئێكێ ژ مەها كانوونا ئێكێ ب هژمارا رۆژهلاتی ھەر سال ل ڤی دەمی دبنە رۆژی، ئەڤ رۆژی فەرزەكە ژ فەرزێن تەریقەتێ ، وەکی ژ قەولێ مەرسوما جەبێرە دبێژیت
ل ئاخرەتێ خۆ روو سپی کە
ل دنێ عەبادەتێ زۆر بکە
سێ رۆژیا بگرە و فەرزێت خۆ ب جی کە.
رۆژیگڕتن: هەر ئێزدیەك دڤێت سێ رۆژیان بۆ خودێ بگرت دبێژنێ رۆژیێن ئێزی ئانكو رۆژی گرتن بۆ خودێ،رۆژیێن ئێزی (٣)سێ رۆژن و رۆژا چارێ جەژنە،ئەڤ جەژنە دكەفتە دئینی یا ئێكێ ژ مەها كانوونا ئێكێ ب هژمارا رۆژهلاتی ئانكو رۆژێن (سێ شەمبوو -چارشەمبوو – پێنچ شەمبوو )ێ رۆژینە و ئینیێ جەژنە، ل ڤان هەر سێ رۆژا ئێزدی رۆژیان دگرن كورتترین رۆژن دسالێ دا ل رۆژا جەژنێ دەمێ رۆژێ دسەكنت نە كێم دبیت و نە زێدە دبت،پشتی جەژنێ ئێكسەر دەمێ رۆژان زێدە دبت ئانكو ڤێ جەژنێ گرێدانەك دگەل دەمی و سروشتی هەیە، ئەڤ رۆژی گەلەك د كەڤنن، هزرا گڕتنا ڤان رۆژیان كو خێرەكا مەزنە بۆ وی كەسێ رۆژیان بگرت، مرۆڤ بڤێ چەندێ فەرزەكی ئۆلا ئێزدیاتیێ بجهـ دئینت و هەستێ مرۆڤی بەرامبەر كەسانێن هەژار و بەلنگاز زێدە دكت و مرۆڤی هانددەت كو هاریكاریا وان بكت،هەروەسا ژلایێ ساخلەمیێ ڤە مفایێ خۆ هەنە،وەك داب و نەریتەك دناڤ ئێزدیان دەمێ رۆژیێن ئێزی نێزیك دبن كەسانێن دەولەمەند و خودان شیان و دلفرەهـ و ھەر كەسەكی خێر د دلێ وی دا دەستێ هاریكاریێ بۆ وان هەژار و بەلنگازان درێژ دكن.
کەنگی رادبنە رۆژیگڕتنێ : رۆژیگڕتن پشتی نیڤا شەڤێ، پاشیڤێ دخۆن و دگەل تاری گەوركێ دبتە دەڤگڕتن.
دەڤگڕتن ژی ئەوە: نابت مرۆڤ هیچ تشتەكی بخۆت و ڤەخۆت و دڤێت خۆ ژ هەموو پەیڤێن خراب و گوننەھ و بەدكاری یا دوور بكت،
تەرز و پێگیریێن رۆژیان:
١- ب زمانێ خۆ ئی ب رۆژی بت
٢- ب بێ خوارن و ڤەخوارن ھەتا فتارێ
٣-ب نەفسا خۆ ئی ب رۆژی بت
٤- ب چاڤێ خۆ ئی ب رۆژی بت
ئەڤ سەبەقە ژ قەولێ لاوكێ پیران ڤان گۆتنا پەسەندكەت:
ھەی لاوەكی پیرانۆ :
ھەكە تە نە چاڤی زل
و ھەكە تەنە زمانی شل
و ھەكە تە نە دل ب كول
توو دێ ب چی بی یە مراز حاسل
فتار: هێڤاری بەری رۆژئاڤا رۆژیگر دەست و چاڤێن خۆ دشۆن و خۆ پاك و تەمییز دكن و بەر ب رۆژئاڤا ڤە پەروەستەی خودێ دبن و دوعایا هێڤاری دكن،پشتی رۆژئاڤا دبتە فتار ، رۆژیگر ب دەستووری خودێ زیارەتی پاڕچەکە نانی دبت و فتاردبن.
پەز کوشتن : هەژی گۆتنێ یە بۆ ڤان رۆژیان هەر مالەكا ئێزدی ل رۆژا دوو شەمبوویێ سەربڕەكێ سەرژێ دكت، دبێژنێ رۆژا پەز كوشتنێ بۆ پاشیڤێ و فتارێ، ئێزدی دگەل هندێ هەڤ دوو مێڤان دكن نەخاسمە مالێن دەولەمەند و كەدخودا بۆ پاشیڤێ و فتارێ خوارنێ بۆ مالێن بەلنگاز دبەن، ل هێڤارا جەژنێ سەوكا دپێژن و ل هەڤ دوو دگێرن ، تاكو نانێ وان تێكەلی هەڤ ببت، هەروەسا ژنك سەرەدانا گۆرستانا گوندی دكن ، ل وێدەرێ ژی سەوك ( نانەكی تایبەتە ل جەژنا دئێتە دروستكرن) وشرینی یا بسەر هەڤ دوو دا بەلاڤ دكن، تشتێ بالکێش ل ڤێ رۆژێ رۆژا پەز کوشتنێ دێ بینی جویکێن ناڤ تەخ و گوندێن ئیزدیا یێن سۆربین ژ خوینێ ژبەر کو مال نینە سەربڕکێ نەکەتە خێر و سەرژێنەکەت دێ بینی جوۆێن خوینێ د هورین دناڤ جویێن کولانێن گوندیا و هەتا ل باژیرا ژی هەگەر ئیزدی لێ هەبن .
جەژنا رۆژیێن ئێزی : سبەیكا جەژنێ هەموو ئێزدی جەژنا هەڤ پیرۆز دكن و قەستا نیشانگەهێن خاس و چاكا دكن ولێ زیارەت دبن و دلێن خۆ لێك خۆش دكن وهەر مالەك سبەیكا جەژنێ زادێ خۆ دبەتە بەر نیشانگەها خاسێ گوندی و هەموو پێكڤە دخۆن، و لدیڤدا هەر کەس د چتە چەژنا کەس و کارێن خو و پێشوازیا میهڤانا و دوست و ئۆلداشێن خو د کەن .
رۆژیێن نەفەرز : ئێزدى بترى ھەر ئاين و مللەتەكى ھەى ل جيھانى رۆژيا د گرن و باوەری ب رۆژیگرتێ هەیە کو خێرەک مەزنە، بەلێ وەك فەرز(٣) رۆژيێن ئێزى نە بو خودێ مەزن و دلۆڤان د ھێنە گرتن ،بەلێ وەك خێر گەلەك رۆژى دناڤا ئێزدياتيێ دا ھەينە، ئەوژی ڤەدگەریێت بو سەر دەمێ هاتنا شیخادی وەکی دیار جودابوونەک د ناڤا مرۆڤێ ئۆلدار و کەسێن نورمالدا جودا کریە ، ژبەر کو کەسانێن ئاینی و خلمەتکار و چلەگر و چڤاتا روحانی و شکەستیێن مالا شیخادی نێزیکی (١٠٠) رۆژی د گرن و فەرزە ل سەر وان لێ مللەت تەنها (٣) رۆژیێن ئێزی بتنێ دگرن ئەڤ رۆژیگرێن خێر بڤى رەنگى لخارێ نە:
١- رۆژیێن خدر لیاس
٢-رۆژیێن چلێ هاڤینێ
٣-رۆژیێن چلێ زڤستانێ
٤- رۆژییا خودانی
٥- رۆژییا شێخى
٦- رۆژییا پيرى
٧- رۆژيێن باتيزمێ
٨- رۆژیێن شێشمس
٩- رۆژیێن خاس و بابچاکا
1- رۆژیێن خدر و ئەلیاس دكەڤنە د ئینیا ئێكێ ژ مەها سباتا رۆژهلاتی رۆژێن ( دوو شەمبوو- سێشەمبوو – چار شەمبوو ) ب رۆژینە و پێنچ شەمبوویێ جەژنە ، ئەڤ رۆژی خێرن و ئەڤ جەژن پەیوەندی ب وەرزێ چاندنێ و سروشتی ڤە هەیە ، لەوما ژی هاتیە گۆتن خدرلیاس و ساڵ خەلاس دڤێ جەژنێ دا پێخون د ئێتە چێكرن هەروەسا ب هەر ڕەنگەكی نێچیر قەدەغەیە و چ قوربانی نائێنە دان ،ژبەركو ل جەم گیانەوەران وەرزێ ب گیانبون و زێدەبوونێ یە،
2-رۆژیێن چلێ هاڤینێ : ئەڤ رۆژی ب دەمی ڤە د گرێداینە دڤان رۆژیێن گەرم و درێژ دا دەروێش و شكەستی و زانایێن ئولا ئێزدیان و هەر كەسەكی بڤێت چل رۆژیان د گرن بۆ خودێ ژ (١١) خزیرانێ هەتا (٢٠) ی تیرمەهێ ب هژمارا رۆژهلات ، ئەو كەسێ چلێ هاڤینێ ب رۆژی دبت دبێژنێ ( چلەگر) و رێورەسمێن ڤێ جەژنێ ل پەرستگەها لالش دئێنە گێران،
3-رۆژیێن چلێ زڤستانێ: ئەڤ رۆژی هەر وەكـی رۆژیێن چلێ هاڤینێ ب دەمی ڤە د گرێداینە دەروێش و شكەستی و زانایێن ئۆلا ئێزدیان و هەر كەسەكی بڤێت چل رۆژیان دگرن بو خودێ ژ (١٢) كانوونا ئێكێ هەتا (٢٠) ی كانوونا دوویێ ب هژمارا رۆژهلاتی ، ئەو كەسێ چلێ هاڤینێ و چلێ زڤستانێ ب رۆژی دبت دبێژنێ (چلەگر) و رێورەسمێن ڤێ جەژنێ ژی ل پەرستگەها لالش دئێنە گێران،
4-ھەر وەسا (٣) سێ رۆژيێن ديتر ھەينە ئێك بو خودانێ و ئێك بو شێخێ و ئێك بو پيری، ھەر ئێزديەكى ھەى فەرە ڤان ھەر سئ روژيا ب گرت ئەڤ رۆژی نەفەرزن بەلكی خێرە هەر خێزانەكا ئێزدیان فەرە لسەر رۆژەكێ دەست نیشان بكت بۆ رابوونا گرتنا رۆژیەكێ بۆ خودانی یان شێخی یان پیری خۆ چ ئینەكێ یان دوویا بەری رۆژیان یان ئینیەكێ پشتی رۆژیان بەلێ وەك داب ونەریتەك ل رۆژا چارشەمبوویێ ئەڤان رۆژیێا دگرن
5رۆژيێن شيشمس كو د باوەريا ئێزديان دا مەفەرا ،ئێزديێن ل وەلاتێ خالتيا و يێن نھا ل شنگالێ و وەلاتێ شێخ و ھەر جھەكى ھەيێن د گەل رێژەكا زور ژ ئێزديان (٣) رۆژيان بو شيشمس ب روژى دبن ، ل ئينيا بەرى رۆژيێن ئێزى .
6- روژيێن باتيزمێ چەندين مريدێن پير ئالى و چيلكانن(٣) رۆژيا ب رۆژى دبن پشتى رۆژيێن ئێزى و رێ و رەسمێن تايبەت ھەنە ب ڤان روژيا
7-رێژەكا زور ژ ئێزديان ھەر كەس ژمارەكا رۆژا ب روژى دبن بەرى رۆژيێن ئێزى وەك خێر بۆ خودێ تەعالا .
8-ھەر بۆ زانيێن دناڤا جڤاكێ ئێزديان دا ھەينە ھندەك شكەستى و ئولدار و كەسانيێن ئاينى سەرتا سەرى سالێ ھەمى رۆژێن چارشەمبويا ب رۆژى دبن د گەل چلێ ھاڤينێ و چلێ زڤستانێ .
9- هەر چەندە رێژەكا زۆر ژ ئێزدیا وەختێ رۆژیێن ئێزی نێزیك دبن پتریا رۆژا ب رۆژی دبن بۆ هەموو خاس و باب چاكێن ئێزدیا ،ئەڤ چەندە ژی وێ یەكێ دیار دكت ، كو ئێزدانێ پاك و دلۆڤان مرۆڤ ژ هەموو خولیاقەتێ خۆ پتر ڤیایە و حەز ژێكریە، لەورا ئەڤ كەرەمە دگەل كریە ، لەورا دڤێت مرۆڤ ژی هەردەم هزرا كارێن باش بكن مینا دوعا و رۆژیگرتن و خێرخوازی تەواف و تەبای وهاریكاری و برایەتی و دادپەروەریی وئاشتی و پێكڤەژیانێ یە
رۆژیێن ئێزی: ئانکۆ رۆژی گرتن بۆ خودێ : وەکو د ڤی قەولێ دە هاتیە خویاکرن کو ئێزي ناڤەك ژ ناڤێت خودێ يه.
ب دەستوری خودێ
سلطان ئێزي بخۆ پادشايه.
هەزار و يەك ناڤ ل خۆ دانايه.
ناڤێ مەزن هەر خۆدايه .
يا سلطان ئێزي تو وێ ل عەردا تو وێ ل عەزمانا .
تو وێ ل بەحرا تو وێ ل بنيانا.
تو وێ ل زارا تو وێ ل زمانا.
مرازا ئەم ژ ته دخوازن دين و ئيمانه .
هزرا گرتنا رۆژیێن ئێزی بۆ چ دزفرت ؟
ئەڤ رۆژی گەلەک د کەڤنن هزرا گرتنا ڤان رۆژیا دزڤرتە بۆ چەند دیتن و بۆ چونا :-
بۆچونا ئێکێ : بۆ وێ چەندێ ڤەدگەرێت کو ژ کەڤندا دەمێ دیتین رۆژ بۆ رۆژێ، رۆژ یێ کورت دبن، کەفتنە گومانا هندێ کو رۆژ ئێدی نامینت و تاریستان دێ جهێ رۆناهیا رۆژێ گرت وەک هیڤی یەک ژ خودێ کرن، رابوون سێ رۆژی ژێرا گرتن، تا کو چاڤێ رۆژێ هندانەبت و هەردەم ب خێر و بەرەکەتا وێ شادببن، پشتی کۆ زانین ئێدی رۆژ یێ بەرب درێژبوونێ دچن ژ کەیفاندا کرنە جەژن.
بۆچونا دوویێ : چاوا رۆژی دبوونە فەرزە ل سەر ئێزدیان :-
١- ل رۆژا ٢٥ گولانێ ژ مێژووا رۆژ ھلاتی ل رۆژیا ئێكێ پێرو ل ئەزمانا خویا دبت و دچتە ئاڤا و پێرو ١٢ ستێرن ب ھەر دوازدە ھەیڤێن سالێ تێنە ناسین لەوما یە فەرە و فەرزە ئەو رۆژیە ئەول رۆژا سێ شەمبوویێ ل خاترا ھەر دوازدە ھەیڤێن سالێ بێنە گرتن .
دا خودێ مەزن مە ژ قەدا و بەلایێن ھەر دوازدە مەھا بسترینت .
٢- ل رۆژا ٢٥ خزیرانێ ژ مێژووا رۆژ ھلاتی ل رۆژیا دوویێ تەرازو ل ئەزمانا تێتە خویاكرن ئانكو تەرازوا ھەقیا خودێ یە. و پێروو و تەرازو دگەلێك دچنە ئاڤا ، دڤێت ئەم بزانین كو ھەقی (عەدالەت ) ب سەر ھەر تشتی دكەفت و یە فەرە و فەرزە رۆژا چارشەمبوویێ ب رۆژی بن دا مرۆڤ ھەقیا خودێ ژ بیر نەكەت .
٣- ل رۆژا ٢٥ تیرمەھێ ژ مێژووا رۆژھاتی ل رۆژا سێیێ پێنج شەمبوویێ قورغ ل ئەزمانا دیار دبت و ئێكسەر رۆژ بۆ رۆژێ بەرەڤ ھونیاتیێ ڤە دچت ئانكو ژ وەرزێ گەرمێ دەرباسی وەرزێ ھونیاتیێ دبت لەوما یەفەرە و فەرزە رۆژا پێنچ شەمبوویێ ب رۆژی بن دا ژ گەرما ھاڤینێ بێنە پاراستن
و ل رۆژا سێیێ رۆژا پێنج شەمبوویێ ل گەل رۆژ ئاڤا هەر سێ ستێر( پێرو و تەرازو و قورغ )ل گەلێک خویا دبن و دچنە ئاڤا و رۆژا چارێ دێ بتە عيد ..
بۆچونا سێیێ: ھەر وەسا قەولێ زەبوونی مەکسوور و قەولێ مەھا
ڤێ چەندێ دیاردكەت كو رۆژیێن ئێزی فەرزن ل سەر ئێزدیان .
شەھید پێخەمبەر ب وێ کاسێ دبوو مەستە
ئەوی نە پێ ھەبوو نە دەستە
لەو سلتان ئێزی ڕۆناھیەک ل بەر خستە
***
ئەوی ژ سلتان ئێزی خواست بوو کەرەما
بۆ ھەقیا خودێ ل ھەموو دەما
سێ رۆژی گرتن گۆ فەرزە ل سەر ما
***
ھەر وەسا ژ قەولێ مەرسوما جەبێرە
ئەڤ سەبەقە دیار دکەن کو سێ رۆژی فەرزن ژ فەرزێن تەریقەتێ بۆ ئێزدیان.
ل ئاخرەتێ خۆ روو سپی کە
ل دنێ عەبادەتێ زۆر بکە
سێ رۆژیا بگرە و فەرزێت خۆ ب جی کە.
رۆژی ل کیژ مەهێ و رۆژێ د هێنەگڕتن :
رۆژی یان عید ڤێتە ژ مەھا كانوونێ بن ب حسابا مێژووا رۆژ ھلاتی .
دڤان سەبەقادە ژ قەولێ مەھا :-
ڤێ چەندێ دیار دكەت .
پەدشێ منی جەبارە
ژ با وی وا فروارە
ھەر دوازدە مەھ لێك روكباندن كرنە سالە
***
مە یارەك دڤێت یی عێرف یی زانە
ژ مەرا بدەت بەیانە
كا بنیاتا ھەر دوازدە مەھا كی ژ وانە
***
ژ قەولێ فەخرێ زەرگوونە
ھەر یە ب حەرفە یە ب ناسبوونە
بنیاتا ھەر دوازدە مەھا كانوونە
***
چەند سەبەقێن پیرۆز ژ قەولێ پیر رەشێ حەیران پەسەند دكەت كو رۆژی یان عید دڤێت ژ مەھا كانونێ بت :
پیر رەشێ حەیران دەنگ دكەت ب نەھینە
گۆ یا سلتان شیخادی سورا تە ژ عەزمینە
سێ رۆژی بناڤ و دكارێ سلتان ئێزینە
ب چی ئەركانی دبوونە فەرز و ناسینە
***
وێ دبێژت سلتانە
ھەی پیر رەشۆ یی یێ حەیرانە
سێ رۆژی بناڤ و دكارێ یەزدانە
وان رۆژا سلتان ئێزی ناسین ل وان دەورا ل وان زەمانە
***
ب حەق ناس كرن و سپارا
دەورانا سی و سێ بەدیلێن سالا
ل وێ بەدیلێ كرن ئەو حسابە ئەو بازارا
***
ئەو حسابێ پیر و مێزینە
ل چاردەی مەھێ سەر مەھا عەزمینە
ژ وێ و پاش سێ رۆژی بناڤ و دكارێ سلتان ئێزی نە
***
بناڤ و دكارن فەرزە ل كانوونە
ل چاردەی مەھێ سەرێ كانوونە
سێ رۆژی ب ئەركان دبوونە
بناڤ و دكارێ پەدشێ منی بەیروونە
***
یێ تەمام خودێ یە@